Powrót do poprzedniej strony

Projekt
Stanowisko Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej w/s żywienia sportowców


Opierając się na potwierdzonym przez liczne badania naukowe stanowisku Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, Amerykańskiego Towarzystwa Dietetyków (American Dietetic Association), Stowarzyszenia Dietetyków Kanadyjskich (Dietetitians of Kanada) i Amerykańskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej (American College of Sports Medicine), Polskie Towarzystwo Medycyny Sportowej przedstawia lekarzom sportowym, trenerom, dietetykom oraz sportowcom zalecane zasady żywieniowe.
Sposób odżywiania się obok predyspozycji genetycznych i właściwego treningu istotnie kształtuje zdolność do wysiłku fizycznego. Odpowiedni skład i rozkład posiłków przed, w czasie i po zakończeniu wysiłku ułożony w indywidualną strategię żywieniową zapewnia optymalne budowanie zasobów energetycznych organizmu i jego nawodnienie a w konsekwencji ułatwia wykonywanie sesji wysiłkowych, przyśpiesza proces odnowy po wyczerpującym treningu lub zawodach a także ogranicza ryzyko chorób lub urazów. Na dietę sportowca składają się zróżnicowane posiłki o odpowiednim składzie, zawierające odpowiednią ilość podstawowych składników żywieniowych (węglowodanów, białek i tłuszczów), witamin i mikroelementów zawartych w naturalnych produktach żywnościowych. Wartość kaloryczna tych posiłków musi być dostosowana do uprawianej dyscypliny sportu i pokrywać dzienne zapotrzebowanie sportowca z uwzględnieniem jego całodobowego wydatku energetycznego.
 
Podstawowym składnikiem diety zapewniającym budowę zasobów energetycznychorganizmu są węglowodany. Obliczanie ich zawartości w diecie w postaci procentowegoudziału w całkowitym, dziennym spożyciu energii jest mylące i mało wygodne; w praktyce spożycie powinno być na wyrażane w g/kg m.c./dzień. Biorąc pod uwagę różnice indywidualne w całkowitym zapotrzebowaniu energetycznym, właściwościami treningu iuprawianej dyscypliny sportu, obecnie dla polepszenia zdolności wysiłkowej zaleca się spożycie węglowodanów w ilości 8–10 g/kg mc./dzień. Celem żywieniowym powinno byćcałkowite spożycie około 600 g w ciągu 24 godz.
 
Zwiększenie ilości tłuszczu w diecie powyżej 20-30% nie poprawia zdolności do wysiłku. Przeciwnie istnieją dowody wskazujące, że wysoka zawartość tłuszczu wiąże się z równoczesnym obniżeniem zawartości węglowodanów w posiłkach co prowadzi do wcześniejszego wystąpienia zmęczenia i skrócenia czasu wysiłku.
 
Rozpowszechniona jest wiara sportowców w pozytywny wpływ zwiększonego spożycia białka na zdolność wysiłkową, co jak się wydaje wynika z reklam powszechnie dostępnych suplementów białkowych. Obecnie uważa się, że u sportowców występuje nieznaczne zwiększenie zapotrzebowania na białko, które może być łatwo pokrywane przez prawidłową dietę. Ilość 1,7 g/kg m.c./dzień jest wystarczająca dla sportowców uprawiających ciężkie wysiłki fizyczne.
 
Obok uzupełniania zasobów energetycznych organizmu, zapobieganie odwodnieniu (utracie elektrolitów i hiponatremii) jest drugim najważniejszym zadaniem dietetycznym sportowca. Z tych względów nie tylko ilość spożywanych napojów powinna być szczególnie dokładnie monitorowana, ale również obniżanie się masy ciała, która w tym przypadku stanowi wskaźnik utraty wody. Już odwodnienie związane z obniżeniem masy ciała o 1% pogarsza zdolność do wysiłku. Ważne jest także uzupełnianie płynów po zakończonym wysiłku. Uznane napoje, których skład został specjalnie zaprojektowany dla sportowców, w
przeciwieństwie do wielu innych płynów reklamowanych jako „energetyzujące”, zawierają optymalną ilość węglowodanów, która ułatwia ich szybkie wchłanianie żołądka oraz uzupełnia sole tracone z potem podczas wyczerpujących wysiłków.
 
Prawidłowo skomponowana i zróżnicowana dieta zapewnia na ogół wystarczającą ilość wszystkich niezbędnych składników pokarmowych. Suplementy witaminowe lub składniki mineralne (wapń, żelazo, magnez) wymagane są jedynie w pewnych grupach sportowców narażonych na ryzyko ich niedoborów: osób stosujących diety o ograniczonej wartości energetycznej w celu obniżenia masy ciała (dla dostosowania masy ciała do odpowiedniej kategorii wagowej wymaganej w danej dyscyplinie sportu lub jeżeli to konieczne przed rozpoczęciem sezonu), u sportowców stosujących dietę wegetariańską, a zwłaszcza u kobiet uprawiających sport, narażonych na zespół zaburzeń metabolicznych (tzw. triada zaburzeń metabolicznych - miesiączkowania, łaknienia i zmniejszonej gęstości kości). W chwili obecnej nie istnieją żadne dowody naukowe, stwierdzające, że poza wymienionymi wyżej wyjątkami uzupełnianie prawidłowej diety suplementami zawierającymi białka i/lub witaminy i mikroelementy poprawia zdolność wysiłkową sportowca.
 
Rekomendacje zawarte na ulotkach reklamowych znakomitej większości suplementów dietetycznych nie znajduje wystarczającego potwierdzenia w wynikach badań naukowych. Zgodnie z opinią zespołu ekspertów obecnie jedynie trzy suplementy wspomagające zdolności wysiłkowe posiadają wystarczająco udowodnione działanie i nie wywierają w zalecanych dawkach negatywnych dla zdrowia skutków. Należą do nich dwuwęglan sodu, kofeina i kreatyna.


Prof. dr hab.med. Tomasz Kostka
Doc. dr hab. Zbigniew Szyguła
Doc. dr hab. Andrzej Ziemba